Οκτώσχημο Πασχαλινό ψωμί

Τα  αποτροπαϊκά και τα χριστιανικά σύμβολα διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στα εορταστικά  ψωμιά. Σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδας  η πρώιμη χριστιανική παράδοση του αριθμού 8, συμβόλου της Ανάστασης, επιβιώνει στα άγλυκα ψωμιά του Πάσχα.  Και συμβολίζει το 8 την Ανάσταση διότι  ο Χριστός αναστήθηκε την επομένη του Σαββάτου το οποίο θεωρείται από τους Εβραίους ως η έβδομη ημέρα της εβδομάδας.

Ωστόσο, σήμερα η σημασία του συγκεκριμένου συμβόλου έχει σχεδόν ξεχαστεί.

 

DSCN5767

Άγλυκο πασχαλινό ψωμί

2 κ. αλεύρι
200 γρ μαγιά
240 γρ ελαφρά ζεστό νερό
1 κ.σ. μέλι
2 κ.γλ. αλάτι
2 κ. γλ. σπόρους κόλιανδρου, ελαφρά καβουρντισμένους  και αλεσμένους
1 κ.γλ. χοντροκοπανισμένο μαχλέπι
10 αυγά ελαφρά χτυπημένα
380 γρ γάλα
250 γρ βούτυρο + 250 γρ έξτρα παρθένο ελαιόλαδο
4  κόκκινα αυγά

Διαλύετε τη μαγιά στο νερό και προσθέτετε περίπου 1/2 φλιτζάνι αλεύρι. Ανακατεύετε καλά, σκεπάζετε με ένα πανί και αφήνετε σε ένα ζεστό μέρος να φουσκώσει για 2 ώρες.
Προσθέτετε  τα συστατικά με τη σειρά που παρατίθενται. Σε μια αλευρωμένη επιφάνεια ζυμώστε τη ζύμη για 2-3 λεπτά και αφήνετε να ξεκουραστεί για 2 ώρες. Ζυμώνετε και πάλι για 2-3 λεπτά μέχρι να γίνει η ζύμη λεία και ελαστική.
Χωρίζετε το ζυμάρι σε 4 κομμάτια και σχηματίζετε  4 κορδόνια. Δίνετε στο καθένα από αυτά το σχήμα 8. Τοποθετείτε τα ψωμιά σε ταψιά στρωμένα με λαδόκολλα και αφήνετε να διπλασιαστούν σε μέγεθος. Αλείφετε  με χτυπημένο αυγό και τοποθετείτε τα βαμμένα αυγά. Ψήνετε τα ψωμιά σε προθερμασμένο φούρνο (175 C) για περίπου 40 λεπτά ή μέχρι να ροδίσουν.

Greek Easter Breads

For English, click here

Εις μνήμην

Με τoν Αλμπέρτο Aρούχ γνωριστήκαμε πριν από δυο χρόνια. Μου έγραψε   για να συνεργαστούμε σε ένα project που είχε στα σκαριά μαζί με κάποιους φίλους του.

Ακολούθησαν πολλά τηλεφωνήματα, σχέδια  και μετά  ένα email.  “Θα ήθελα να δηλώσω συμμετοχή στο συνέδριο σας για την ταυτότητα και  την κουζίνα.  Η ομιλία μου, αν γίνει αποδεκτή,  θα βασιστεί στο νέο μου βιβλίο Η Νέα Ελληνική Κουζίνα”. 
Εγραφε με την ευγένεια και τη φινέτσα μιας άλλης εποχής.

Εν τω μεταξύ το βιβλίο εκδόθηκε…  Αυτό το βιβλίο που διάβασα τόσες φορές από ένα ξεχωριστό ενδιαφέρον για την γαστρονομική ταυτότητα και για τις απόψεις του Αλμπέρτου.  Και κάθε τόσο έλεγα να του γράψω για τα σημεία που μας έβρισκαν σύμφωνους αλλά και για όσα είχα διαφορετική γνώμη.

Δεν το έκανα… λες και ο χρόνος είχε χαριστεί απλόχερα.

Πόσες ωραίες συζητήσεις χάσαμε…

Τον Αλμπέρτο τον γνώρισα από κοντά στο Συμπόσιο του Αμαρίου.
Εμεινα έκπληκτη από το μέγεθος της γενναιοδωρίας του  και το περίσσευμα της ψυχής του. Ένας χορτάτος άνθρωπος.

Και δεν θα ξεχάσω τον ενθουσιασμό του όταν αντίκρισε τα φαγητά που είχαν μαγειρέψει οι κυρίες του Αμαρίου για τα δείπνα. ‘Αυτή είναι μεγάλη αγροτική κουζίνα’  αναφωνούσε καθώς άνοιγαν τα τσουκάλια μπροστά στα έκθαμβα μάτια του.

Έφυγε στην καρδιά της άνοιξης.

Από το τελευταίο email που ανταλλάξαμε κρατώ το ‘με πολλή αγάπη’.

Mαγική βροχή και επίκληση για νερό

Πρόσφατα διάβασα δυο πολύ ενδιαφέροντα άρθρα τα οποία αναφέρονται μεταξύ άλλων και στο καρναβαλικό τελετουργικό του Καλόγερου και τη σχέση του με τη μαγική επίκληση για βροχή και πλούσια σοδειά.

Πρόκειται για τα: Rituals of Magical – Rain Making in Modern and Ancient Greece: A Comparative Approach και  From Modern Greek Carnivals to the Masks of Dionysos and other Divinities in Ancient Greece. Και τα δυο έχουν γραφεί από την Evy Johanne Harland.

Όσοι δεν διαβάζετε αγγλικά, δείτε εδώ για το ”Εθιμο του Καλόγερου στο χωριό Μελίκη του Ν. Ημαθίας” από τον Λευτέρη Δρανδάκη.

 

 

For English, click here

΄Ενα κομμάτι βασιλόπιτας για τους νεκρούς

IMGP6939

Όχι, μη ξεχνάτε τους νεκρούς…

Ακόμα και τις πιο χαρούμενες, τις πιο ελπιδοφόρες μέρες, μην αφήσετε να τους σκεπάσει η λήθη,
σαν να μην υπήρξαν ποτέ.

Κόψετε  ένα κομμάτι της βασιλόπιτας γι΄αυτούς  που έγιναν σκιές διατηρώντας μια ανάμνηση του πάνω κόσμου.
Να φάνε και να ευφρανθούν διότι δεν πρέπει να λυπούνται οι κακόμοιροι μια τέτοια μέρα.
Να φάτε και εσείς για να τους συγχωρέσετε.

Και αμέσως μετά  να κόψετε ένα κομμάτι για τον ξένο.
Γι’ αυτόν που περιπλανάται άστεγος, ανέστιος, φερέοικος και πένης.
Που ξέρετε; Το πρώτο κτύπημα στην πόρτα σας  μπορεί και να είναι  δικό του.

Ω, κουραμπιέδες!

DSCN5011

‘Γιαγιά μπορώ να έχω ένα κουραμπιεδάκι;’ Η ερώτηση επωδός των παραμονών των Χριστουγέννων των παιδικών μου χρόνων, τότε που δεν επιτρεπόταν να παρεκτραπούμε. ‘Ακόμα ένα κουραμπιεδάκι;’ λες και το υποκοριστικό μπορεί να κάνει το μέγεθος του κουραμπιέ να φανεί μικρότερο, άνευ σημασίας. Τι ψυχή έχει άλλωστε ένα τοσοδούλικο κουραμπιεδάκι μπροστά  στην απόλαυση ενός παιδιού;
Αλλά οι μέρες των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς δεν έχουν να κάνουν μόνο με μυρωδιές  καβουρντισμένου αμύγδαλου και βουτύρου, με μελωμένα σιρόπια και με σύννεφα άχνης ζάχαρης. Έχουν να κάνουν και με την προσμονή… Και με την ανυπομονησία.

Aυτό το υπέροχο μπισκότο που συναντάται στην Τουρκία ως kurabiye και ghraibeh ή ghraybeh στην Μέση Ανατολή, πιθανόν να έχει ένα μακρινό πρόγονο. Σύμφωνα με τον Charles Perry, τα ‘στήθη της παρθένας‘ ( nuhud al-‘adhra), ένα γλυκό που απαντάται στα αραβικά βιβλία μαγειρικής του 13 ου αι.,  μοιάζουν εντυπωσιακά με τους κουραμπιέδες. 1 φλιτζάνι αλεύρι καβουρντίζεται σε 1 φλιτζάνι βούτυρο κλαριφιέ και στο μείγμα προστίθεται 1 φλιτζάνι ζάχαρης άχνης, για τραγανά μπισκότα βουτύρου που μοιάζουν να βγήκαν από τις χίλιες και μια νύχτες.
Στο Ottoman Cookery του Turabi Efendi (1864)  οι κουραμπιέδες γίνονται με ίση ποσότητα βουτύρου και ζάχαρης και διπλάσια ποσότητα αλευριού. Σε μια άλλη συνταγή 2 μέρη αλευριού ανακατεύονται στη φωτιά με 1 3/8 μέρη λιωμένου βουτύρου, κι όταν το μείγμα κρυώσει προστίθεται η ζάχαρη και τριμμένο μοσχοκάρυδο.

Κουραμπιέδες (Quourabier): Ζυγίζεις μισήν οκάν βούτυρον καλόν, το βάζεις εις μίαν λεκάνην και χύνεις μέσα 100 δράμια ζάκχαριν ψιλήν, τα δουλεύεις καλά με το χέρι σου 20 λεπτά της ώρας και κατόπιν ρίπτεις μίαν οκάν άλευρον καλόν και, αφού δουλευθούν ακόμη αρκετήν ώραν, τους πλάσσεις επάνω εις ένα μάρμαρον και τους δίδεις ότι σχήμα θέλεις, τους αραδιάζεις εις λαμαρίναν ή ταψί και τους ψήνεις εις φούρνον μέτριον· αφού ψηθούν τους χύνεις επάνω ζάκχαριν πολύ ψιλήν όταν ακόμη είνε ζεστή’. (1892, Βασιλάκης, σελ. 451)

Παρόλο που τα παλιά συνταγολόγια αποδίδουν στους κουραμπιέδες ένα γαλλικίζον όνομα, τους περιγράφουν  με αυτά ακριβώς τα τρία υλικά του αραβικού nuhud al-‘adhra και του τούρκικου kourabiye : βούτυρο, αλεύρι, ζάχαρη.

Εγώ, ωστόσο, αγαπώ τις τοπικές παραλλαγές που δημιουργήθηκαν στις νησιωτικές περιοχές που αφθονούν τα αμύγδαλα και τα εσπεριδοειδή.  Γι’ αυτό, ο κουραμπιές μου πρέπει να έχει την  γεύση του καβουρντισμένου αμύγδαλου και  μια ιδέα  από το άρωμα του ανθόνερου.

Οι κουραμπιέδες της μαμάς μου

αλεύρι, όσο σηκώσουν

1 νεροπότηρο έξτρα παρθένο ελαιόλαδο

1 νεροπότηρο βούτυρο γάλακτος, λιωμένο

2 αυγά ολόκληρα, κτυπημένα

1/2 φλιτζάνι άχνη + άχνη για το πασπάλισμα

1 κ.γλ. σόδα

50 γρ. αμύγδαλα καβουρντισμένα, χοντροκομμένα

1/3 φλ. κονιάκ

2 κ.σ. ανθόνερο + λίγο για το ράντισμα

Χτυπάτε  πολύ καλά το βούτυρο με το ελαιόλαδο και την άχνη, μέχρι να ασπρίσουν.

Προσθέτετε τα χτυπημένα αυγά σιγά -σιγά, ανακατεύοντας διαρκώς, μέχρι να ενσωματωθούν στο μείγμα. Διαλύετε τη σόδα στο κονιάκ και την προσθέτετε εναλλάξ με το ανθόνερο, προσεκτικά ανακατεύοντας, για να μην κόψει το μείγμα.

Ρίχνετε τα αμύγδαλα, ανακατεύετε, και προσθέτετε τόσο αλεύρι όσο  χρειάζεται για να έχετε μια ζύμη μαλακιά και λιπαρή.

Πλάθετε τους κουραμπιέδες σε ό,τι σχήμα θέλετε και τους τακτοποιείτε στα ταψιά.  Τους ψήνετε σε προθερμασμένο φούρνο, στους 180 οC  για περίπου 30 λεπτά, μέχρι να ροδίσουν και να σκάσουν ελαφρά από πάνω. Μόλις τους βγάλετε από το φούρνο τους ραντίζετε με λίγο ανθόνερο και τους αφήνετε 5 λεπτά να κρυώσουν.

Κοσκινίζετε μια μικρή ποσότητα άχνης και ακουμπάτε πάνω της τους κουραμπιέδες. Τους πασπαλίζετε με άχνη και τους αφήνετε να κρυώσουν. Τους αραδιάζετε σε μια πιατέλα και τους πασπαλίζετε πάλι με άχνη.

Κουραμπιέδες λαδιού

Tα τελευταία χρόνια έχω αντικαταστήσει το βούτυρο με έξτρα παρθένο ελαιόλαδο, σύμφωνα με τη συνήθεια  που υπάρχει στην Πελοπόννησο και την ορεινή Κρήτη για νηστίσιμους κουραμπιέδες.

Για να φτιάξετε κουραμπιέδες λαδιού θα χρησιμοποιήσετε την παραπάνω συνταγή με τη διαφορά ότι θα χρειαστείτε 200 γρ. αμύγδαλα καβουρντισμένα και χοντροκομμένα. Επίσης, καλό είναι να τους πλάσετε  σε μάλλον μικρά σχήματα.

 

FOR ENGLISH CLICK HERE

Εδώδιμο δέντρο~ Μια ιστορία μετανάστευσης

Με ποιο τρόπο μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το φαγητό ως αφηγηματικό μέσο για να διηγηθούμε την ιστορία ενός ανθρώπου; Η Agata γεννήθηκε στη Ρώμη το 1936, σε μια οικογένεια με δυο μεγαλύτερα παιδιά. Ο πατέρα της πέθανε όταν η ίδια ήταν μόλις μερικών μηνών αφήνοντας τη γυναίκα του χήρα, μικρομάνα και σύντομα φτωχή.  Προφανώς, η μητέρα της ήταν μια νέα γυναίκα δυναμική και αποφασιστική, διότι αφού έζησε επί δύο χρόνια στη Ρώμη βοηθούμενη από τους γονείς της και τα πεθερικά της, αποφάσισε να μεταναστεύσει στην Αμερική. Μεγάλο τόλμημα για μια γυναίκα που δεν είχε χρειαστεί να δουλέψει μέχρι το θάνατο του συζύγου της, δεν μιλούσε αγγλικά και δεν είχε κανένα εφόδιο εκτός από τα νιάτα της και το ταλέντο να φτιάχνει με τα χέρια της όμορφα πράγματα. Μεγάλη η τόλμη της, όση και η απελπισία της.Στα γενέθλια των δυο  χρόνων της Αgata, η οικογένεια μπήκε στο πλοίο για την Αμερική.  Τα παιδιά μεγάλωσαν στο στενό χώρο ενός καπελάδικου- καπελού έγινε η μάνα-  ανάμεσα σε κορδέλες, υφάσματα και εξαίσια καπέλα. Μεγάλωσαν ανάμεσα σε φωνές και  μυρωδιές  φαγητού που ξέφευγαν  από τα γύρω διαμερίσματα, μαθαίνοντας να νοσταλγούν μια πατρίδα που δεν είχαν καλά καλά προλάβει να γνωρίσουν.

Kαι τα τρία αδέρφια μορφώθηκαν χάρη  στα περιζήτητα καπέλα της μητέρας τους. Όλοι έγιναν πετυχημένοι επιχειρηματίες. Η Αgata ασχολήθηκε με κουτιά. Υπέροχα χειροποίητα κουτιά.  Και όπως καμιά φορά μας σπρώχνει η ηλικία να ψάχνουμε τις ρίζες μας, 75 χρόνια αφότου έφυγε από την Ιταλία, η Agata ενθάρρυνε τα παιδιά της να ανοίξουν ένα παράρτημα της επιχείρησής τους στη Ρώμη. Mετά από λίγο καιρό επέστρεψε και η ίδια στην πατρίδα των πρώτων χρόνων της ζωής της.Μου ζήτησαν λοιπόν να αφηγηθώ την ιστορία αυτής της γυναίκας…. και έφτιαξα ένα δέντρο.

Ένα δέντρο επιθυμιών, ελπίδων, φόβων και αναμνήσεων. Ένα δέντρο ευχών.

Έφτιαξα κλαδιά από ζύμη… άλλα γλυκά και άλλα αλμυρά, για τις χαρές, τους πόθους, τα δάκρυα, τις ανεκπλήρωτες προσδοκίες. Στερεώθηκαν στα κλαδιά ενός πραγματικού δέντρου.

Έγραψα παιδικά ιταλικά τραγούδια και  επωδούς σε εδώδιμο χαρτί…

Εδώδιμο χαρτί από ρυζάλευρο και νερό χρωματισμένο με κρόκο Κοζάνης.

… και τις πρώτες αγγλικές λέξεις που έμαθε να γράφει η μητέρα τις άφησα να πέσουν πάνω στα κύματα της θάλασσας που τη χώρισε από την πατρίδα της.

Eδώδιμο χαρτί από άμυλο καλαμποκιού. Μπορεί να γίνει αρκετά παχύ αλλά χρειάζεται προσοχή κατά τη διαδικασία αποκόλλησης του από τη γάζα διότι είναι αρκετά εύθρυπτο.

Κορδέλες αποξηραμένου πορτοκαλιού και μανταρινιού, αυτές που είναι γνωστές ως pestil ή amardine ή fruit leather, κρεμάστηκαν από τα κλαδιά για να θυμίζουν εκείνη την τρελή άνοιξη που γνώρισε τον δικό της αγαπημένο σε ένα ταξίδι στην Καλιφόρνια.

Και ζύμωσα κουτιά, καπέλα, γλυκά παιδικά χέρια τα οποία αγκιστρώθηκαν στα κλαδιά και πικάντικα γυναικεία χέρια που κρεμάστηκαν στο δέντρο με μεταξωτές κορδέλες.

Λίγο πριν το τέλος: Έχουν φαγωθεί τα κλαδιά,τα ξόρκια, τα νανουρίσματα, τα καπέλα, τα περισσότερα χέρια και ένα μεγάλο μέρος των amardines.

Εξασφαλίζοντας τη σοδειά~ Πολυσπόρια

november

Ο Νοέμβρης σπέρνει… Χειρόγραφο της Μονής Βατοπεδίου, 1346

Θρησκευτικές τελετουργίες και συμβολικές πρακτικές κατά τη διάρκεια των οποίων  οι τροφές χρησιμοποιούνται με μαγικό τρόπο για να διασφαλιστεί η γονιμότητα και η ευκαρπία της γης είναι ακόμα και σήμερα διαδεδομένες στις αγροτικές περιοχές της Ελλάδας. Οι ρίζες τους βρίσκονται στη μακρινή αρχαιότητα, τότε που εξασφάλιση της σοδειάς ήταν ζήτημα ζωής ή θανάτου.

Η 21η Νοεμβρίου είναι αφιερωμένη στα Εισόδια της Παναγίας, η οποία είναι επίσης γνωστή ως Μεσοσπορίτισσα, Αρχισπορίτισσα και Πολυσπορίτισσα.

Για τις γιορτές που συνδέονται με την προσφορά των πολυσπορίων μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

εδώ θα βρείτε ένα  ωραίο άρθρο της Αικατερίνης Πολυμέρου – Καμηλάκη, με θέμα  τη σχέση της πανσπερμίας των Αρχαίων Αθηναίων με τα φθινοπωρινά «πολυσπόρια» των Νεοελλήνων.

Τέλος, όσοι γνωρίζετε αγγλικά μπορείτε να διαβάσετε εδώ ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο της Evy Johanne Haland για τις μαγικές τελετουργίες για βροχή στην αρχαία και στη νεώτερη Ελλάδα.  Δώστε ιδιαίτερη σημασία στις σελίδες 205-208 οι οποίες αναφέρονται στην γιορτή των Εισοδίων σε σχέση με τις αρχαίες γιορτές της Δήμητρας.

For English, click HERE!!

‘Τυχαία η τύχη’

DSCN4876a

<<Όταν η μάνα ζύμωνε ψωμί φρόντιζε να αφήσει στην άκρη λίγο ζυμάρι για να φτιάξει κουταλίτες και τηγανόψωμα. Αν το ζυμάρι παραφούσκωνε  μέχρι να αποφτιάξει τους κουταλίτες, τότε  μας έλεγε “Να το τυχερό σας, θα φάτε και φουσκίτες…  και μετά συμπλήρωνε ” τυχαία η τύχη” επαναλαμβάνοντας την αγαπημένη ρήση του πεθερού της. Και έτσι μέχρι που πήγαμε στο γυμνάσιο πιστεύαμε ότι η τύχη είναι μια αόρατη φτερωτή μορφή που μεθυσμένα παρασέρνεται από τις πνοές του αέρα. Αν ο αέρας είναι ευνοϊκός θα πέσει στο ζυμάρι μας και  αυτή προσπαθώντας να απελευθερωθεί χτυπά χέρια, πόδια και φτερά και φουσκώνει τη ζύμη.
Τους δε φουσκίτες αγνοούσαμε ότι τους έλεγαν και λουκουμάδες… εμείς  τους λέγαμε ‘το τυχερό μας’. Αν και το δικό μας ‘τυχερό’ ήταν πιο σκληρό από αυτό που σερβίριζαν στα ζαχαροπλαστεία. Αποδείχτηκε ότι ήταν πιο σκληρό και από αυτό που σερβίριζε η ζωή.
Κι επειδή δεν είχαμε πάντα μέλι παρ’ ότι είχαμε μελίσσια – γιατί αυτός που τα φρόντιζε πάντα παραπονιόταν στον πατέρα ότι ξεπάστρεψαν οι αρρώστιες τις μέλισσες, αλλά μυστηριωδώς βρισκόταν στο Ρέθυμνο να πουλά μέλι- επειδή λοιπόν δεν είχαμε πάντα μέλι, η μάνα μας συχνά σέρβιρε τους κουταλίτες με τυρί -όχι τριμμένο , αλλά κομμάτι- ή με σφιχτό αυγό.  Μάλλον ήμασταν τα μοναδικά παιδιά στη γειτονιά που είχαν στο ένα χέρι τον κουταλίτη και στο άλλο το σφιχτό αυγό. Αλλά το τυχερό μας είχε πάντα το μέλι του ή το πετιμέζι του και οπωσδήποτε σουσάμι και κανέλα. Και να φανταστείς ότι εμείς ήμασταν μάλλον ευκατάστατοι.>>

Απόσπασμα από  συνέντευξη που μου έδωσε η Κρυσταλλία Δρ. κάτοικος Χανίων, κατά τη διάρκεια έρευνας για τη διατροφή σε περιόδους κρίσης. Στη διήγηση της περιγράφει τη ζωή της κατά τη δεκαετία του 1950.

Λαϊκές αγορές

Tις προάλλες είδα αυτή τη φωτογραφία αναρτημένη στο Facebook.

1381262_10202277750528181_1360044812_n

Aγκινάρες, φρέσκα κρεμμύδια και πατάτες.
«Η ΕΛΛAΔΑ ΤΟΥ ΜOΧΘΟΥ, 1900-1960. ΣΥΛΛΟΓH ΝIΚΟΥ ΠΟΛIΤΗ», ΕΚΔ. ΡΙΖΑΡΕIΟΥ ΙΔΡYΜΑΤΟΣ-ΙΔΡYΜΑΤΟΣ ΣΤAYΡΟΥ ΝΙAΡΧΟΥ

Πρόκειται για λαϊκή αγορά στο Θησείο εν έτει 1931. Ο θεσμός της λαϊκής είχε μόλις 3 χρόνια ζωής στην Ελλάδα.

Η παγκόσμια κρίση του 1929 είχε αντίκτυπο και στην ελληνική οικονομία αν και με μικρή καθυστέρηση.Το δημόσιο χρέος εκτοξεύθηκε, η δραχμή υπέστη άγριες κερδοσκοπικές επιθέσεις. Ο Βενιζέλος για να καλοπιάσει τους ξένους δανειστές εφάρμοσε σκληρή λιτότητα, απέλυσε δημοσίους υπαλλήλους, εκποίησε τις υποδομές σε ξένες επιχειρήσεις. Σας θυμίζουν κάτι όλα αυτά; Μάλιστα, για να προλάβει τις απεργίες είχε φροντίσει να ψηφίσει τον Ιούλη του 1929 το νόμο ‘Περί μέτρων προστασίας του κοινωνικού καθεστώτος και προστασίας των ελευθεριών των πολιτών’ ο οποίος είχε στόχο τη δίωξη των κομμουνιστών, των αναρχικών και την καταστολή των συνδικαλιστικών κινητοποιήσεων. Ναι, είναι ο νόμος που έμεινε στη ιστορία με τον όρο ‘Ιδιώνυμο’.

Οι πολίτες είδαν την αγοραστική τους δύναμη να συρρικνώνεται…. Το 1929, για να αντιμετωπίσει την αυξανόμενη ακρίβεια των τροφίμων, ο Βενιζέλος εγκαθίδρυσε το θεσμό της λαϊκής αγοράς στην Αθήνα, τον Πειραιά και την Πάτρα. Έδωσε με αυτό τον τρόπο  στους αγρότες την ευκαιρία να πουλήσουν τα προϊόντα τους στα μεγάλα αστικά κέντρα και στους καταναλωτές τη δυνατότητα να βρουν προϊόντα σε καλύτερες τιμές.
Πλην όμως αντέδρασαν οι άμεσοι θιγόμενοι. Οι Ομοσπονδίες Επαγγελματιών Αθηνών, Πατρών και Πειραιώς με υπόμνημα τους ζήτησαν από τον Βενιζέλο την κατάργηση των λαϊκών αγορών. Με νεκρωμένα τα καταστήματα τους και αδυνατώντας να ανταγωνιστούν τους απαλλαγμένους από ενοίκια, φόρους και άλλες δαπάνες μεταπράτες, έβλεπαν με πανικό να χάνουν το αγοραστικό τους κοινό εν μέσω κρίσης και μάλιστα από κάποιους οι οποίοι δεν πουλούσαν φθηνότερα ή καλύτερης ποιότητας τρόφιμα.

Στο υπόμνημα αναφέρουν τα μειονεκτήματα των λαϊκών αγορών :

Υποθάλπτουν την νοθεία θέτοντας σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία.
Ο θεσμός ενισχύει την αστυφιλία μιας και οι αγρότες εγκαταλείπουν την καλλιέργεια της γης και συρρέουν στις μεγάλες πόλεις όπου ασχολούνται με τις λαϊκές αγορές και με πρόχειρα και πλανόδια επαγγέλματα.
Καταργούν τους νομοθετημένους θεσμούς περί ορίων εργασίας.

Τρομοκρατημένοι ‘εκ του ενσαρκωμένου ήδη φάσματος της καταστροφής και της πείνης’ ζητούν την κατάργηση των λαϊκών αγορών ή την εβδομαδιαία καθιέρωσή τους σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.  Διαβάσετε το κείμενο… έχει ενδιαφέρον με πόση απελπισία υποδέχτηκαν ένα θεσμό ο οποίος επρόκειτο να γίνει ένα αναπόσπαστο στοιχείο της ελληνικής αστικής καθημερινότητας.

173.166.31-5

Λαχανικά & διατροφικές κρίσεις

Οι μαρτυρίες για την  κατανάλωση λαχανικών σε περιόδους διατροφικών κρίσεων προκαλούν αρκετά ερωτήματα, καθώς κάποια είδη  ανήκαν  στη συνήθη διατροφή, όπως για παράδειγμα το ωμό λάχανο και η μολόχα. Αν και  η αναφορά τους προφανώς σημαίνει ότι απουσίαζαν όλα τα άλλα τρόφιμα, και κυρίως το ψωμί, η έμφαση στην ωμή κατανάλωση τους δηλώνει ότι την θεωρούσαν ακατάλληλη για τους ανθρώπους. Φυσικά όταν τέλειωναν και αυτά τα λαχανικά και τα άγρια χόρτα οι πεινασμένοι αναγκάζονταν να τρώνε ζωοτροφές, φρούτα που είχαν πέσει και σαπίσει στη γη, βρώμικα λαχανικά, γρασίδι, σκύλους, γάτες, ποντίκια, δέρμα και ό,τι άλλο μπορούσε να φανταστεί κανείς ότι θα αντιμετώπιζε τη δεινή απελπισία της ασιτίας.

 

Footpath_from_Ringstead_to_Mallows_Cotton_-_geograph.org.uk_-_143552

 

Κατά τη διάρκεια της διετούς πολιορκίας της Θεσσαλονίκης από σλαβικά φύλα (676-8), η πόλη απειλήθηκε με λιμό, παρά του ότι οι Θεσσαλονικείς έστελναν πλοία στους Σλάβους Βελεγεζίτες της Δημητριάδας (κοντά στο Βόλο) για προμήθειες οσπρίων και σιταριού. Διότι σε πολιορκίες και περιόδους πείνας  η ενδοχώρα γινόταν απροσπέλαστη και μόνη διέξοδο αποτελούσε η θάλασσα. Παρά τον ανεφοδιασμό της πόλης λοιπόν, οι κάτοικοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με την πείνα και για να επιβιώσουν έτρωγαν ένα χυλό φτιαγμένο με κολλιτσίδα, σπόρους και κορυφές σκίρπου, τσουκνίδες και μολόχες. Από αυτά, η τσουκνίδα και η μολόχα εθεωρούντο κατάλληλες για ανθρώπινη κατανάλωση – παρόλο που σε γενικές γραμμές ήταν συνδεδεμένες με καταστάσεις φτώχειας και πείνας – ενώ η κολλιτσίδα είχε αυστηρά φαρμακευτική χρήση.


Γιατί όμως, ξαναρωτώ, οι άνθρωποι πίστευαν ότι κινδύνευαν να λιμοκτονήσουν ενώ υπήρχαν γύρω τους άφθονα λαχανικά και χόρτα; Διότι όχι μόνο τα θεωρούσαν τροφή ελάχιστα θρεπτική από μόνη της αλλά και  δεν τα αντιμετώπιζαν όπως εμείς σήμερα, ως μια υγιεινή τροφή δηλαδή. Τα χρησιμοποιούσαν είτε ως φάρμακα ή ως φαγητό το οποίο δεν είχε καμία αξία από μόνο του γι΄ αυτό συνήθως τα μαγείρευαν μαζί με κάτι άλλο. Όταν τα έτρωγαν βρασμένα ή ωμά, φρόντιζαν να τα έχουν περιχύσει με σάλτσες ή ελαιόλαδο. Βρασμένα λαχανικά, χωρίς κανένα συνοδευτικό, συμβόλιζαν την ακραία ένδεια· τα ωμά, την επιστροφή στην βαρβαρότητα.

Όπως επισημαίνει ο Claude Levi Strauss, η μαγειρεμένη τροφή  διαχωρίζει τους πολιτισμένους ανθρώπους από τα ζώα και τους αγρίους (The raw and the cooked). Οι αρχαίοι και βυζαντινοί άνθρωποι πρέσβευαν τον πολιτισμό της χύτρας. Θα έπρεπε να περάσουν πάρα πολλά αιώνες για να περιβληθεί το ωμό λαχανικό με το ένδυμα της υγιεινής διατροφής.