ΔΙΚΤΥΑ ΑΛΛΗΛΟΒΟΗΘΕΙΑΣ

1 στους 10 κατοίκους της Αττικής πηγαίνει στα συσσίτια.

 

Συμβίωση, συλλογικότητα, συνεργασία.

Αλληλοβοήθεια.

Όχι ελεημοσύνη ή φιλανθρωπία.

Γιατί η φιλανθρωπία ως θεσμός δημιουργεί μια σχέση εξάρτησης ανάμεσα στον ευεργέτη και τον ευεργετούμενο, καταστρέφει την αυτοβοήθεια και συχνά διαιωνίζει τη φτώχεια.

Φυσικά, σε στιγμές μεγάλης κρίσης προσφέρεις και φαγητό και χρήματα και ό,τι άλλο χρειάζεται. Η φτώχεια όμως παύει  να υπάρχει όταν πάψουν να υπάρχουν οι παράγοντες που την προκαλούν.

Εντούτοις, οι φτωχοί και οι καταπιεσμένοι έχουν ένα ισχυρό μέσο προστασίας: την αλληλοβοήθεια. Θυμάστε εκείνη την παλιά κοινοτική  παράδοση η οποία αφορούσε τη συνεργασία που απέβλεπε στην αμοιβαία ωφέλεια των συνεργαζόμενων (γεωργικές, ποιμενικές εργασίες, αλληλοβοήθεια για το ζύμωμα κ.λ.π.,); Θυμάστε που ακούγαμε σαν παραμύθι για κοινωνικές εκδηλώσεις με φιλάλληλο χαρακτήρα (π.χ. καλλιέργεια χωραφιών άρρωστων χωρικών κ.λ.π.) αλλά και προσφορά προσωπικής εργασίας στην κοινότητα (π.χ. βοήθεια στο κτίσιμο σχολείου);
Στα νεώτερα χρόνια αυτό το οικοδόμημα που στηριζόταν στους κοινωνικούς δεσμούς και την αλληλεγγύη κατέρρευσε και- ειδικά στις μεγάλες πόλεις- έδωσε τη θέση του στο νεοπλουτισμό, στον ωχαδερφισμό, στην ανάλγητη αδιαφορία και στον ακραίο ανταγωνισμό.  Ίσως γι’ αυτό γίναμε μια βαθειά άρρωστη κοινωνία.

Εξ άλλου το λένε και οι κοινωνικοί ανθρωπολόγοι: οι κοινωνίες εξελίσσονται όχι μόνο ανταγωνιζόμενες αλλά κυρίως αλληλοβοηθούμενες.

Αλλά και ο ευγενής της αναρχίας, ο Πιότρ Κροπότκιν, έγραψε ένα σπουδαίο βιβλίο με θέμα την Αλληλοβοήθεια. Η κεντρική ιδέα του είναι ότι βοηθώντας ο ένας τον άλλο συνειδητοποιούμε πόσο εξαρτημένοι είμαστε ο ένας από τον άλλο και ότι η ευτυχία μας εξαρτάται από την ευτυχία του άλλου. Συνειδητοποιούμε δηλαδή ότι στην ουσία είμαστε όλοι ίσοι.

Στη σημερινή παγκοσμιοποιημένη κοινωνία, όπου με την ανάπτυξη των ηλεκτρονικών δικτύων νιώθουμε αλληλεγγύη για θύματα καταστροφών σε απομακρυσμένα μέρη του πλανήτη και πράττουμε ανάλογα, θα είναι εγκληματικό  αν δεν ενεργοποιήσουμε τη δύναμη της συνεργασίας και της αλληλοβοήθειας για να προστατεύσουμε τους εαυτούς μας από την καταστροφή αλλά και για να ξαναδημιουργήσουμε τις διαδικασίες για την ανάπτυξη.

Δεν σας κρύβω βέβαια ότι είμαι περίεργη  γαι την έκταση και το βάθος τους στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία μιας και είναι εξαιρετικά ανταγωνιστικό το περιβάλλον που ζούμε. Όμως δεν θα πρέπει να μας φεύγει ούτε στιγμή από το μυαλό ότι ναι μεν ο ανταγωνισμός μέσα στον καπιταλισμό μπορεί να προωθήσει την ανάπτυξη-  με την προϋπόθεση ότι η άμιλλα είναι ευγενής και ότι δεν είσαι στην Ελλάδα- συνήθως όμως παρεμποδίζει την πρόοδο και την εξέλιξη αφού προωθεί ό,τι είναι εμπορικά εκμεταλλεύσιμο.

Από την άλλη η συνεργασία και η αλληλοβοήθεια έχουν ελπιδοφόρα δυναμική, γι’ αυτό χαίρομαι πολύ όταν βλέπω ότι τον τελευταίο καιρό έχουν εμφανιστεί αρκετές πρωτοβουλίες κοινωνικής αυτοοργάνωσης. Παρ’ όλο που η ύπαρξη τους οφείλεται σε μια ζοφερή πραγματικότητα, χαίρομαι για τη δημιουργία τους. Εκατοντάδες άνθρωποι που δεν έχουν χρήματα, άνεργοι, μετανάστες κ.λ.π. επιβιώνουν και βρίσκουν απασχόληση χάρη στα δίκτυα ανταλλακτικού εμπορίου, στηρίζονται στα πόδια τους χάρη στα δίκτυα ψυχολογικής και υλικής υποστήριξης, βρίσκουν φαγητό χάρη στις εναλλακτικές κουζίνες. Μαθητές έχουν πρόσβαση  σε δωρεάν φροντιστηριακά μαθήματα χάρη στα δίκτυα δασκάλων και καθηγητών.

Οι Αργεντινοί  υπήρξαν οι μεγάλοι δάσκαλοι των κοινωνικών δικτύων στο διάστημα οικονομικών κρίσεων. Στις μέρες του δικού τους ΔΝΤ οι  piqueteros, oι φτωχοί και οι άνεργοι, χρησιμοποίησαν  τα επιδόματα πρόνοιας και την προσωπική τους εργασία για τη δημιουργία φούρνων, μαγειρείων, συλλογικών κουζινών, αστικών λαχανόκηπων, βιβλιοθηκών, θεατρικών παραστάσεων, ανταλλακτικών παζαριών κ.λ.π., όλα μέρος αυτού που λέμε οικονομία της αλληλεγγύης. Έτσι οι κάτοικοι της πτωχευμένης χώρας απέφυγαν τη βία και μπόρεσαν να επιβιώσουν. Εδώ, θα διαβάσετε περισσότερα και φυσικά δείτε  Το πείραμα της Αργεντινής από τον Εξάντα.

Ακολουθεί μια λίστα με δίκτυα, παντοπωλεία, αστικούς κήπους, συλλογικές κουζίνες κ.λπ. Όλο και κάτι θα βρείτε που θα  ενδιαφέρει εσάς ή κάποιον άλλο.

Εδώ,  θα βρείτε συνδέσμους για καταστατικά συνεργατικής επιχείρησης και αγροτικού συνεταιρισμού, για νομική διαδικασία συνεταιρισμού περιορισμένης ευθύνης και για νόμους σχετικά με τους αστικούς και αγροτικούς συνεταιρισμούς.

Κατάλογος με δίκτυα ανταλλαγών, συναλλαγών χωρίς χρήμα και δίκτυα αλληλοβοήθειας.

Δίκτυο αλληλοβοήθειας Κράτε ΜΕ

Μέσω του δικτύου Τutorpool καθηγητές παραδίδουν δωρεάν μαθήματα φροντιστηριακά και ενισχυτικής διδασκαλίας.

Αστικοί κήποι

Αστικές καλλιέργειες.

Η αστική γεωργία ως αντίδοτο στην επισιτιστική ανασφάλεια, στην οικονομική ύφεση, και την κοινωνική ένταξη των φτωχών και των μειονεκτουσών ομάδων στις πόλεις (και όχι μόνο).

Από το Ρεπορτάζ χωρίς σύνορα  για την αστική γεωργία στην Κούβα η οποία αποτελεί ένα από τα 3 συστήματα παραγωγής που εγγυούνται τη σίτιση του πληθυσμού.

Ανταλλακτήρια τροφίμων, προϊόντων, υπηρεσιών:

«Αλληλέγγυον» Ανταλλακτήριο αγροτικών και ελληνικών προϊόντων, κατευθείαν από τον παραγωγό στον καταναλωτή και σε τιμές χωραφιού (Αγ. Σοφίας 50, Κολωνός, πίσω από τον σταθμό Λαρίσης. Τηλ. 210 5141443).

Σούπερ μάρκετ «Φωλιά» (οδός Δράκου 28~μετρό Συγγρού-Φιξ, 2ο γραφείο: Διδότου 26, Κολωνάκι, Αθήνα, Τηλέφωνο: 210.9245545, 9245518, Δευτέρα-Κυριακή 11-3 πρωί, Δευτέρα-Παρασκευή 6-9 απόγευμα).  Προσφέρει είδη καθημερινής χρήσης, ρουχισμό, βιβλία, παιχνίδια, όλα εξαιρετικής ποιότητας (αναλυτικά στο www.kidsfestival.gr), ψυχολογική υποστήριξη- συμβουλευτική για όλες τις ηλικίες (δωρεάν σε ανέργους, 5€/συνεδρία σε όλους), βιβλιοθήκη, εργαστήρια για παιδιά ηλικίας 3-12 ετών (1€/άτομο, δωρεάν για ανέργους), δωρεάν φύλαξη παιδιών ανέργων σε περιορισμένο αριθμό λόγω χωρητικότητας. Απευθύνεται σε όλες τις οικογένειες ενώ διανέμει δωρεάν και κατ’ οίκον τα προϊόντα της σε 4.000 ανέργους, άπορους με παιδιά και ηλικιωμένους.

Κοινωνικά Παντοπωλεία:

Παρέχουν δωρεάν είδη παντοπωλείου, απορρυπαντικά, κατεψυγμένα προϊόντα, ρούχα κ.λπ. σε οικογένειες με σοβαρά οικονομικά προβλήματα: Κοινωνικό Παντοπωλείο Δήμου Αθήνας , Σοφοκλέους 66 (ανοικτό κάθε Τρίτη και Πέμπτη) Κοινωνικό Παντοπωλείο Δήμου Πειραιά, Φίλωνος 31 (ανοικτό κάθε Τετάρτη και Παρασκευή).

Για άμεση ανάγκη

 Εδώ εκκλησίες που προσφέρουν συσσίτια.

«Μπορούμε». Πρόκειται για  μία πρωτοβουλία εθελοντών και επιχειρήσεων εστίασης που καταπολεμά τη σπατάλη του περισσευούμενου φαγητού και δρα υπέρ της αξιοποίησής του για κοινωφελή σκοπό σε όλη την Ελλάδα. Απευθύνεται και σε ιδιώτες, αφού και μια μερίδα περισσευόμενου φαγητού θα ταΐσει ένα συμπολίτη μας. Εάν θέλετε να βοηθήσετε ή εάν έχετε ιδέες για το «Μπορούμε» επικοινωνείστε: Ξένια Π. Παπασταύρου, τηλ. επικοινωνίας: 6973 383834 | email: info@boroume.gr

Συλλογικές κουζίνες

Εl Che-f:  βρείτε  εδώ πληροφορίες για την τελευταία δράση της Συλλογικής κουζίνας του Στεκιού μεταναστών.

Συλλογική κουζίνα στην Αγορά της Κυψέλης.  Διαβάστε εδώ για το δείπνο της 23ης Φεβρουαρίου.

Κοινωνική κουζίνα “Ο άλλος άνθρωπος”.

Το κράτος επιτρέπει μόνο σε επίσημους φορείς τη σίτιση, γεγονός απαράδεκτο τη στιγμή που ειδικά στην Αθήνα υπάρχουν χιλιάδες άστεγοι και άνθρωποι που βρίσκουν τροφή στα σκουπίδια. Οφείλουμε να υποστηρίξουμε με κάθε τρόπο τις συλλογικές κουζίνες και τα αλληλέγγυα μαγειρέματα.

Ιατρική βοήθεια

Οι Γιατροί του Κόσμου με πολυϊατρεία σε Αθήνα, Πέραμα, Θεσσαλονίκη και Χανιά παρέχουν ιατρικές υπηρεσίες σε χιλιάδες ανασφάλιστους συμπολίτες μας. Απευθύνονται στον κάθε άνθρωπο που θέλει να δείξει με έμπρακτο τρόπο την αλληλεγγύη του σε δεκάδες χιλιάδες συμπολίτες μας που πεινούν και κρυώνουν και ζητούν τρόφιμα! Πιο συγκεκριμένα, χρειάζονται άμεσα: • Γάλα (Κουτιά) • Παιδικά Γάλατα • Παιδικές Τροφές • Ρύζι • Όσπρια • Μακαρόνια • Λάδι Τόποι συγκέντρωσης τροφίμων : • Σαπφούς 12, πλατεία Κουμουνδούρου, Αθήνα • Αριστείδου 5 & Ξενοφώντος, Πέραμα • Ίωνος Δραγούμη 65, Θεσσαλονίκη • Μπόνιαλη 11, Χανιά • Κράνου 13, Καβάλα.

Επίσης ζητούν από τους συμπολίτες τους οικονομική ενίσχυση για την αγορά αντιβιοτικών, αντιπυρετικών φαρμάκων καθώς και αναλώσιμων υλικών (γάζες, επίδεσμοι, σύριγγες, βελόνες). ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ: Αρ. Λογ/σμού: 141/29611217 (IBAN: GR2701101410000014129611217) ALPHA BANK: Αρ. Λογ/σμού: 199-00-2002-002401 (IBAN: GR0601401990199002002002401) MARFIN EGNATIA BANK: Αρ. Λογ/σμού: 0061274407 (IBAN: GR1602802010000000061274407) ΤΑΧΥΔΡΟΜΙΚΟ ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΙΟ: Αρ. Λογ/σμού: 00089331894-9 (IBAN: GR2609611400000000893318949)

Αρκούν τα κοινωνικά δίκτυα για να μας βγάλουν από την κρίση; Προφανώς και όχι. Αλλά δεν είναι μόνο αυτά. Υπάρχουν και κάποιοι που αντιστέκονται και δείχνουν με το έργο τους ότι το μέλλον της χώρας βρίσκεται στην καινοτομία και στην ποιότητα. Γι’ αυτούς θα σας μιλήσω την επόμενη φορά.

ΜΠΙΑΝΚΟ

Πριν από καιρό ο ψαράς που εμπιστευόμουν στην κεντρική αγορά της Αθήνας μου είπε συνομωτικά ” Κοίτα, μην έρχεσαι πολύ πρωί για φρέσκο ψάρι… Καλύτερα να κοπιάζεις το μεσημεράκι”. Έτσι κατάλαβα ότι  φρέσκο ψάρι αγοράζουμε το πρωί μόνο αν έχουν αδειάσει εντελώς οι πάγκοι την προηγούμενη. Επίσης, πληρώνουμε λιγότερο γιατί όσο περνά  η ώρα τόσο πέφτει η τιμή του. (Φυσικά, αναρωτήθηκα τι μου έδινε μέχρι τότε.)

Την τελευταία λοιπόν φορά βρήκα ένα ωραίο μεγάλο μπακαλιάρο από την Εύβοια… ό,τι έπρεπε  για σούπα. Για το παιδί μου που αρνείται να φάει την κλασική ψαρόσουπα- αν και είναι φανατικός ιχθυοφάγος- αγόρασα 2 μέτρια μπακαλιαράκια που βρίσκονταν μέσα στο καφάσι των μεγαλύτερων ομοίων τους. Αυτά έγιναν Κερκυραϊκό bianco~  λευκό φαγητό, δηλαδή  χωρίς ντομάτα, και ένας τόσο ωραίος τρόπος για να μαγειρεύει κανείς ψάρια με ευαίσθητη σάρκα.

Η συνταγή είναι από το βιβλίο “Επτανησιακή κουζίνα” των Diana Farr Louis και June Marinos (σελ. 133-4). Μείωσα λίγο την ποσότητα του λαδιού και πρόσθεσα ένα μικρό τριμμένο καρότο. Γιατί ο Ορφέας εκτός από τα ψάρια αγαπά και τα καρότα.

 

1 1/2 κ. φρέσκος μπακαλιάρος

1 μέτριο κρεμμύδι λεπτοκομμένο

5 μεγάλες σκελίδες σκόρδο λεπτοκομμένες

1/3 φλ. ελαιόλαδο

3 φλ. νερό

1/2 κ.γλ. ρίγανη

αλατοπίπερο

7 μέτριες πατάτες κομμένες σε μεγάλες φέτες

1 τριμμένο καρότο

χυμός 1 λεμονιού

Καθαρίστε τον μπακαλιάρο, αλατίστε τον ελαφρά για να σφίξει το κρέας του και αφήστε στο ψυγείο για 1-2 ώρες.

Σωτάρετε ελαφρά το κρεμμύδι, το σκόρδο και τις πατάτες, προσθέστε το νερό, το καρότο και το αλατοπίπερο και σιγοβράστε μέχρι να μισομαλακώσουν οι πατάτες. Προσθέστε το ψάρι προσέχοντας να είναι καλυμμένο μέχρι τη μέση με τη σάλτσα. Αν χρειαστεί, ρίξτε λίγο νερό ακόμα. Σιγοβράστε για 15 λεπτά μέχρι να μαγειρευτεί το ψάρι και να δέσει το ζουμί. Ρίξτε το λεμόνι και σερβίρετε με ζεστό φρέσκο ψωμί.

Να ξέρετε πως ο μπακαλιάρος, όπως και  η κουτσομούρα, ο ξιφίας, ο ερυθρός και μακρόπτερος τόνος, η γάμπαρη, η γαρίδα και η καραβίδα, κινδυνεύει με εξαφάνιση γιατί υπεραλιεύεται χωρίς μάλιστα να έχει φτάσει σε αναπαραγωγική ηλικία. Γι’ αυτό δεν αγοράζουμε πολύ μικρά μπακαλιαράκια.

Επίσης, πολλά ψάρια που θεωρούνται λιγότερο δημοφιλή πετιούνται πίσω στη θάλασσα. Κάθε χρόνο περίπου 15.000  τόνοι λούτσοι, μπαλάδες, σαφρίδια κ.λ.π. καταλήγουν ξανά στο νερό. Φαντάζεστε τι καταστροφή προκαλείται στα θαλασσινά είδη.

Είναι λοιπόν ζήτημα ζωής και θανάτου για πολλά από αυτά η δημιουργία θαλασσίων καταφυγίων, ώστε να μπορούν να αναπαραχθούν και να μεγαλώσουν ανενόχλητα.

Από τη μεριά μας οφείλουμε να γίνουμε πιο υπεύθυνοι και να μην αγοράζουμε μικρά ψαράκια, όσο νόστιμα κι αν είναι.

Τα κατά και τα υπέρ της κρίσης

 

Tα τελευταία δυο χρόνια έχουν ειπωθεί πολλά για την ελληνική κρίση και τα περισσότερα από αυτά είναι δυσάρεστα ή προκαλούν σύγχυση.
Το γεγονός βέβαια είναι ότι πολλοί Έλληνες υποφέρουν τα πάνδεινα ενώ η πολιτική ελίτ παραμένει ανέγγιχτη.
Όλοι γνωρίζουμε πολύ καλά για τις μεγάλες περικοπές των μισθών,  την κατάρρευση της επιχειρηματικότητας, τις χρεοκοπημένες επιχειρήσεις, τους τεράστιους λογαριασμούς και φόρους, την καφκική γραφειοκρατία, το υψηλό κόστος ζωής. Όλοι γνωρίζουμε για την σταθερή αύξηση της ανεργίας των ενηλίκων (από 6,6% το Μάιο του 2008 έφτασε στο 16,6% το Μάιο του 2011), για  το τεράστιο άλμα της ανεργίας των νέων (από το 18, 6% έφτασε στο 40,1%), για την ανυπαρξία προοπτικών (ιδιαίτερα για τους νέους).  Και από κοντά η ανύπαρκτη αναπτυξιακή στρατηγική και η μείωση των παροχών κοινωνικής ασφάλισης.
Απορεί κανείς γιατί όλο και περισσότεροι πτυχιούχοι- και μάλιστα οι πιο προικισμένοι από αυτούς- εγκαταλείπουν την πατρίδα τους σε αναζήτηση μιας καλύτερης τύχης;
Και απορεί κανείς γιατί όλο και περισσότερες οικογένειες σε μεγάλες πόλεις- ειδικά αυτές που προέρχονται από τα μεσαία και κατώτερα στρώματα*- αντιμετωπίζουν εξαιρετικά δύσκολες στιγμές; Χάνουν τη δουλειά τους ** και τα σπίτια τους,  χάνουν επίσης την πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη και στις υπηρεσίες πρόληψης. Αγωνίζονται να ταΐσουν τα παιδιά τους. Οι πιο απελπισμένοι από αυτούς ζητούν βοήθεια από τα Παιδικά χωριά SOS … Και μετά από αυτό; Έρχονται αντιμέτωποι με την έλλειψη στέγης και αναγκάζονται να μείνουν με τους γονείς τους ή να φιλοξενηθούν προσωρινά στους φίλους τους. Πολλοί κοιμούνται στα αυτοκίνητά τους, έχοντας μέσα τους το φόβο ότι βρίσκονται ένα μόνο βήμα από το δρόμο.
“Αλλά αυτά δεν είναι συνηθισμένοι άστεγοι. Με μέσο όρο ηλικίας τα 47, το 11% των Ελλήνων αστέγων διαθέτει πτυχίο πανεπιστημίου (!) Και το 23,5% έχει απολυτήριο λυκείου, ενώ μόνο το 9,3% είναι αναλφάβητοι. Η  τάξη των Νεοελλήνων αστέγων έχει φορητούς υπολογιστές και iPhones, απομεινάρια της «παλιάς» τους ζωής. “Έρχονται σε μας με το κοστούμι τους και με το φορητό υπολογιστή στο χέρι. Αυτοί οι άνθρωποι πριν από μερικούς μήνες είχαν μια συνηθισμένη ζωή. Είχαν μια δουλειά, ένα σπίτι και ένα αυτοκίνητο”, λέει ο Νικήτας Κανάκης, ο επικεφαλής των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στην Αθήνα. Σύμβουλοι από το Τμήμα Υπηρεσιών Αστέγων περιγράφουν μια παρόμοια κατάσταση. “Έχουμε αστέγους ακόμα κι από προάστια όπως η Κηφισιά και η Βούλα! Έρχονται εδώ με τους φορητούς υπολογιστές και τα  ακριβά smart phones που κάποτε χρησιμοποιούσαν στην εργασία τους, σοκαρισμένοι και βαθειά θλιμμένοι”. Αυτοί οι άστεγοι δεν είναι τοξικομανείς ή  μετανάστες ή απόκληροι. Είναι πρώην δάσκαλοι, γιατροί, οικονομολόγοι, γραμματείς – κι ο κατάλογος συνεχίζεται. Η τωρινή τους κατάσταση δεν είναι αποτέλεσμα φτωχού υπόβαθρου ή έλλειψης δεξιοτήτων και εκπαίδευσης.  Μάλλον είναι αποτέλεσμα  της “κρίσης” που συνεχίζει να βρίσκεται στα πρωτοσέλιδα των ειδήσεων και έχει καταστρέψει τις ζωές τους χωρίς λόγο.” (Εμμανουέλα Σειραδάκη, Greece’s New Middle Class Homeless Hold a Degree and a… Laptop) …)
Το χειρότερο σχετικά με αυτή την κατάσταση είναι η απουσία επίσημης στρατηγικής για την επιστροφή τους στην εργασία και στην κοινωνία. Έτσι, οι άνθρωποι που βρίσκονται σε υλική εξαθλίωση, επιβιώνουν χάρη στο έλεος  των κοινωνικών υπηρεσιών, της Εκκλησίας, των μη κερδοσκοπικών οργανισμών και της φιλανθρωπίας των ευπορότερων.

Και η οικονομική ανάκαμψη  είναι πολύ μακριά …

Ωστόσο, όπως φαίνεται από τη σημασία της λέξης στα αρχαία ελληνικά, η κρίση έχει διπλή έννοια. Δεν σημαίνει μόνο μια χαοτική κατάσταση, αλλά και μια κρίσιμη κατάσταση που απαιτεί αποφάσεις και σωστή αντίληψη.
Από αυτή την άποψη, η σημερινή κρίση μπορεί να θεωρηθεί ως μια ευκαιρία να δούμε το παρελθόν με διαφορετικό τρόπο, να διορθώσουμε λάθη (πολλά από αυτά σχετίζονται με τον τεράστιο, αναποτελεσματικό δημόσιο τομέα και την κρίση των θεσμών) και να πάρουμε καινούριες, συνειδητές αποφάσεις. Η κρίση μπορεί να μας ωθήσει σε εφευρετικές λύσεις και μπορεί να μας σπρώξει σε σωστότερες επιλογές.
Αλλά για να μη μετραπεί η οικονομική κρίση σε κοινωνική καταστροφή, χρειάζεται να δράσουμε όλοι – κράτος και ιδιώτες. Και φυσικά χρειάζεται να ξαναγνωρίσουμε τις αρχαίες αξίες της φιλανθρωπίας, της συμπόνιας και της φιλοξενίας, προκειμένου να ανασάνουν οι ασθενέστερες ομάδες από τις δυσμενείς επιπτώσεις της κρίσης.
Εντέλει,  η κρίση μπορεί να στρέψει τον ένα εναντίον του άλλου, αλλά και μπορεί να μας φέρει πιο κοντά,  να μας κάνει να δούμε τον εαυτό μας και τον κόσμο με εντελώς διαφορετικό τρόπο.

*Πιο ευάλωτες είναι  οι άνεργες γυναίκες (σε ποσοστό 40%) και οι μονογονεϊκές οικογένειες με τουλάχιστον ένα μικρό παιδί (33,4%).

** Περίπου 1200 άνθρωποι χάνουν τη δουλειά τους κάθε εβδομάδα.

One small Greek island’s relentless struggle to get by.

Μοιράζουν γη σε αγρότες της Ξάνθης και της Καβάλας.

Εναλλακτικές καλλιέργειες.

Ένας λαχανόκηπος στο κέντρο της Αλεξανδρούπολης.

GREECE: A new wave of homeless made up of debt-stricken people – including families – is stretching current limited resources and forcing the government to search for ways to shelter the newly impoverished.

At Dinner with the Homeless in Athens, Greece.

Μπορούμε.

The Diaspora To The Rescue In Greece… Well, Almost.

Whose crisis?

The Greek crisis

Solidarity with the Greek people ! I, too, am Greek.

ΠΑΝΤΡΕΜΑ ΑΡΧΑΙΩΝ ΦΑΓΗΤΩΝ ΜΕ ΑΝΤΙΓΡΑΦΑ ΑΡΧΑΙΩΝ ΚΕΡΑΜΕΙΚΩΝ

Γεύμα εμπνευσμένο από αρχαίες ελληνικές συνταγές  στην Thetis Authentics.  Η εταιρεία μεταξύ άλλων κατασκευάζει τεχνολογικά αυθεντικά αντίγραφα αρχαίων κεραμεικών για τα πωλητήρια των μουσείων. Η  αναπαραγωγή αρχαίων συνταγών ταίραξε λοιπόν τέλεια με τα αγγεία του εργαστηρίου.

Μελαμβαφής πυξίδα με πώμα το οποίο διακοσμείται με φύλλα και κλαδάκι μυρτιάς (Αττικό εργαστήριο, 4ος αι. π.Χ.). Οι γυναίκες χρησιμοποιούσαν τις πυξίδες για τη φύλαξη κοσμημάτων, ψιμυθίων και διαφόρων άλλων ειδών καλλωπισμού.

Πινάκια και ένας μελαμβαφής σκύφος, ένα ποτήρι δηλαδή με δύο λαβές.

Όπως βλέπετε  η χρήση των πρωτοτύπων  εξυπηρετούσε διαφορετικούς σκοπούς αλλά  για μας ήταν ένα ωραίο παιγνίδι το πάντρεμα των φαγητών με τα συγκεκριμένα κεραμεικά.

 

 

 

 

Τι καλύτερο για ένα κρύο βράδυ από μια τραχανόσουπα.

Το κρύο θέλει ζεστές σούπες και η τραχανόσουπα είναι ό,τι πρέπει για μια τέτοια περίπτωση. Όπως γνωρίζετε οι περισσότεροι ο τραχανάς είναι το αποξηραμένο μίγμα κοπανισμένου σιταριού – σπάνια κριθαριού- ή αλευριού και γάλακτος ( ξινού ή γλυκού) ή γιαουρτιού ή πολτού λαχανικών.  Τα υλικά του διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή.

Αν και τον πρωτοδοκίμασα  σε μεγάλη ηλικία- μιας και στα Χανιά όπου έζησα συνεχώς  μέχρι τα 18 μου υπάρχει χόντρος (γαλόχοντρος και ξινόχοντρος) αλλά όχι τραχανάς-  μου αρέσει πολύ όλη αυτή η γκάμα των γεύσεων του και τον χρησιμοποιώ τόσο σε σούπες όσο και σε πιλάφια, σε πίτες αλλά και ως συνοδευτικό πιάτο. Μάλιστα πολλές φορές τον ανακατεύω με ρύζι ή με διάφορα δημητριακά. Γεγονός είναι ότι σχεδόν πάντα έχω διάφορους τύπους τραχανά στο ψυγείο μου. (Καλό είναι να διατηρείται στο ψυγείο γιατί είναι αγαπημένος μεζές των ζουζουνιών).

Αν ο τραχανάς είναι πολύ αρωματικός δεν χρειάζεται ούτε ζωμό κρέατος ή πουλερικών ούτε τριμμένη ντομάτα για να μαγειρευτεί.  Αρκεί σκέτο νερό για το βράσιμο του και λίγη φέτα ή στραγγιστό γιαούρτι για το σερβίρισμά του.

Ο τραχανάς προσφέρεται και για ένα πολύ νόστιμο και θρεπτικό πρωϊνό

Αυτό τον καιρό έχω 3 ποικιλίες τραχανά στο ψυγείο μου.

Αυτές οι δύο ποικιλίες προέρχονται από τη Λήμνο: πικάντικος νηστίσιμος τραχανάς  παρασκευασμένος με ωραίο Λημνιακό αλεύρι, κόκκινες πιπεριές, κρεμμύδι και βασιλικό (αριστερά) και τραχανάς με ντόπιο κοπανισμένο κριθάρι (ποικιλία:  κριθάρι της Παναγιάς) και ξινισμένο γάλα (δεξιά).

Κι εδώ είναι ο υπέροχος ξινός τραχανάς που μου έστειλε η φίλη μου η Οzlem,  φτιαγμένος από τη μαμά της.

Μαζί με τον τραχανά μου έστειλε και τραχανόχορτο (echinophora sibthorpiana, αγγλ. thurb). Τα φυλλαράκια αυτού του αγκαθωτού θάμνου χρησιμοποιούνται στην Τουρκία για το αρωμάτισμα τουρσιών και τραχανά. Ο Nurcan Deghirmencioghlu γράφει ότι επίσης επιταχύνουν τη διαδικασία της ζύμωσης του τραχανά. Αν κάποιος από εσάς έχει συναντήσει την echinophora sibthorpiana στην Ελλάδα, τον παρακαλώ να μου το πει.

Περισσότερα για τον τραχανά, εδώ:

Do not forget the poor, the needy, the homeless.

Xinohontros: a fermented milk – cereal mixture.

S.M. Valamoti: Ground cereal food preparations from Greece: The prehistory and modern survival of traditional Mediterranean “fast foods”.

N. DEGH IRMENCIOGH LU et al.: Influence of Tarhana Herb on Tarhana Fermentation, Food Technol. Biotechnol. 43 (2) 175–179 (2005)

Ένα κουτί σοκολατάκια….

“σοκολάτα η [sokoláta] Ο25 : προϊόν ζαχαροπλαστικής που αποτελείται κυρίως από κακάο και ζάχαρη: Mια πλάκα / ένα κομμάτι ~. Άσπρη / λευκή / πικρή ~. ~ γάλακτος / αμυγδάλου / φουντουκιού. Περιχύνουμε την τούρτα με λιωμένη ~. || ρόφημα από σοκολάτα: Ένα φλιτζάνι ζεστή ~. || για παγωτά και γλυκίσματα που έχουν ως κύριο συστατικό τη σοκολάτα: Tούρτα ~. Παγωτό ~. σοκολατίτσα η YΠΟKΟΡ.

[λόγ. < γαλλ. chocolat (αρσ.) κατά το λαϊκό τσοκολάτα < ιταλ. cioccolata < ισπαν. chocolate από γλ. των Ινδιάνων· σοκολάτ(α) -ίτσα]

σοκολατάκι το [sokolatáki] Ο44α : είδος μικρού γλυκίσματος με βάση τη σοκολάτα: Ένα κουτί σοκολατάκια.

 

 Στη γιορτή του πρόσφεραν λικέρ και ~

[σοκολάτ(α) -άκι]“

Αχ αυτή η γλώσσα των ερμηνευτικών λεξικών! Ακριβής, ξερή πολλές φορές,  η οποία ωστόσο αφήνει πόρτες ανοιχτές για να χωρέσει  το μέγεθος της λέξης, να χωρέσουν οι  δαντελωτοί κυματισμοί της, τ’ αρώματά της.
Σοκολατάκι, σοκολατίτσα, σοκολάτα, τσοκολάτα.
Τσικολάτα την λέει μια αγαπημένη μου θεία που της αρέσει να κρύβει στις τσέπες της μικρές Ίον αμυγδάλου “για πάσα ανάγκη, παιδί μου”.

Ένα κουτί σοκολατάκια σας προσφέρω λοιπόν φίλοι μου, με όλη μου την αγάπη…

Σοκολατάκια ganache

3 μέρη σοκολάτας, με 60-70 % περιεκτικότητα σε κακάο

1 μέρος  ημιαποβουτυρωμένου εβαπορέ γάλακτος

1 κ.σ. βούτυρο

σπόροι καρδάμωμου, ελαφρά καβουρντισμένοι

κόκκοι στιγμιαίου καφέ

μερικά καρύδια, ελαφρά καβουρντισμένα και χοντροκοπανισμένα

κόκκοι κόκκινου πιπεριού, χοντροκοπανισμένοι

καλής ποιότητας κακάο σε σκόνη

Η ganache δεν είναι μόνο μία απο τις γνωστότερες και ευκολότερες σάλτσες σοκολάτας αλλά και η βάση για εύκολα σοκολατάκια ή για  τρούφες σοκολάτας.  Καλό είναι βέβαια  να διαλέξετε καλής ποιότητας σοκολάτα. Όπως βλέπετε στα υλικά της συνταγής, αντικατέστησα την κρέμα γάλακτος που χρησιμοποιείται στην ganache με ημιαποβουτυρωμένο γάλα εβαπορέ. Προσοχή, δεν θα το αραιώσετε με νερό.

Κόβετε τη σοκολάτα σε κομματάκια και τα βάζετε σε ένα πυρίμαχο μπωλ. Ζεσταίνετε το γάλα σε ένα κατσαρολάκι και λίγο πριν φτάσει σε σημείο βρασμού το απομακρύνετε από τη φωτιά. Περιχύνετε τη σοκολάτα με το γάλα. Προσθέτετε το βούτυρο (θα δώσει γυαλάδα στη σοκολάτα).  Μετά από μερικά λεπτά η σοκολάτα θ’ αρχίσει να λιώνει. Με ένα αυγοδάρτη ανακατεύετε το μίγμα καλά, ώστε να γίνει μια πηχτή βελουδένια κρέμα. 

Μοιράζετε τη ganache σε 3 μικρότερα μπολάκια. Στο πρώτο προσθέτετε τους σπόρους του καρδάμωμου, στο δεύτερο μερικούς κόκκους καφέ, στο τρίτο καρύδια και μερικούς κόκκους πιπεριού. Δεν σας δίνω τις αναλογίες των μπαχαρικών και των καρυδιών γιατί θα σας καθοδηγήσει το γούστο σας. Πάντως, προσθέστε μικρές ποσότητες και δοκιμάστε, για να μην έχετε δυσάρεστες εκπλήξεις.   

Βάζετε σε τρία τάπερ μεμβράνη, την πασπαλίζετε με  σκόνη κακάο και αδειάζετε μέσα το κάθε ένα από τα μίγματα σας. Αφήνετε να κρυώσουν και τα βάζετε στο ψυγείο για 2-3 ώρες.

Μεταφέρετε τη σοκολάτα από τις μεμβράνες  σε μια επίπεδη επιφάνεια πασπαλισμένη με κακάο και με ένα κοφτερό μαχαίρι ή ένα σύρμα ζαχαροπλαστικής κόβετε σε τετράγωνα κομμάτια. Αν δεν κόβονται καλά μην ανησυχείτε. Δώστε  σχήμα στα σοκολατάκια  με το χέρι. Μετά ξαναπασπαλίστε τα με κακάο.

Τα σοκολατάκια σας είναι πια έτοιμα για σερβίρισμα ή για να μπουν σε ωραία κουτιά και να προσφερθούν ως δώρο.

 

Mια πίτα για τον καινούριο χρόνο

Στη λαϊκή παράδοση η βασιλόπιτα είναι ένα πανίσχυρο ευετηριακό σύμβολο και  μαντικό μέσο. Αν και σήμερα φαίνεται να έχει επικρατήσει η βασιλόπιτα που έχει τη μορφή του κέικ, ωστόσο υπάρχουν αρκετές νοικοκυρές που φτιάχνουν βασιλόπιτες αλμυρές ή γλυκές ή ψωμένιες ακολουθώντας συνταγές που έχουν περάσει από τη μάνα στην κόρη.

Παρακολουθείστε το video για να δείτε πως φτιάχνουν και διακοσμούν  τη βασιλόπιτα στην περιοχή του Βαρνάβα Αττικής. Είναι ουσιαστικά ένα ψωμί, αλλά τι ψωμί! Κουβαλά πάνω του όλες τις ελπίδες και τις επιθυμίες για μια καλή χρονιά.

Βασιλόπιτα ή Βασίλα από τον Βαρνάβα

2 κιλά αλεύρι

4 φακελάκια ξερή μαγιά

αλάτι

νερό

Κοσκινίστε το αλεύρι σε μια μεγάλη λεκάνη, προσθέστε το αλάτι, ανακατέψτε και κάντε ένα πηγαδάκι στο κέντρο. Ρίξτε μέσα τη μαγιά, την οποία θα έχετε διαλύσει σε άφθονο ζεστό νερό. Ζυμώστε για 15 λεπτά. Αν χρειαστεί προσθέστε νερό ή αλεύρι. Τοποθετείστε την πίττα σας σε ένα ταψί. Αν θέλετε τη χωρίζετε σε δυο μικρότερες. Σκεπάστε και αφήστε να ανεβεί για 2 ώρες.

Εν τω μεταξύ φτιάξτε λίγη ζύμη ακόμη με αλεύρι, αλάτι και νερό (χωρίς μαγιά).

Με ένα μαχαίρι φτιάξτε τα σύμβολα που εύχονται αφθονία, ευμερία, προστασία και τύχη για την καινούρια χρονιά: ένα σταυρό για το κέντρο της πίτας, δέντρα, ζώα, το σπίτι και το χέρι της Παναγιάς που σταματά τα κακά .

Ψήστε σε προθερμασμένο φούρνο (200° C) μέχρι η πίτα σας να ψηθεί καλά και ν’ αποκτήσει χρυσαφένιο χρώμα. Βγάλτε την από το ταψί και αφήστε την πάνω σε μια σχάρα, μέχρι να κρυώσει εντελώς.

Καλή χρονιά λοιπόν, και το 2012 να γίνουν πραγματικότητα όλες οι επιθυμίες  που φωλιάζουν στην καρδιάς σας.

Μερικές βασιλόπιττες ακόμα (στα αγγλικά)

For English, click here

Χριστούγεννα. Καμπάνα χτύπησε….

Υπάρχουν βιβλία για τα οποία είμαστε πολύ περήφανοι που βρίσκονται στη βιβλιοθήκη μας.

Ένα τέτοιο βιβλίο είναι το Χερσέ, Βασιλόπιτες και Άλλα. Το θέμα του αφορά διατροφικά έθιμα του Δωδεκαήμερου στο Μικρασιατικό κόσμο και  βασίστηκε σε έρευνα που έγινε από το «Αρχείο Προφορικής Παράδοσης»  του «Κέντρου Mικρασιατικών Σπουδών».  Εκτός από την ανεκτίμητη αξία του ως προς τη διαφύλαξη της προφορικής παράδοσης, εκτός από τα ωραία, τρυφερά  χαρακτικά σχέδια του Μάρκου Καμπάνη,  το βιβλίο είναι ένα εκδοτικό κομψοτέχνημα του Εργαστηρίου βιβλιοδεσιών Μπάμπη Λέγγα.

Ας με συγχωρέσει ο εκδότης που παραθέτω ένα μεγάλο απόσπασμα από το βιβλίο του, αλλά θέλω πολύ να μοιραστώ μαζί σας ένα δείγμα από τα έθιμα του τραπεζιού του  Δωδεκαήμερου μέσα από το ρέοντα προφορικό λόγο των Μικρασιατών.

“Την παραμονή τα Χριστούγεννα, όσες είχαν πεθαμένους ζυμώνανε τρία ψωμιά, καθεμιά κατά τη δύναμη της, τα φουρνίζανε, κι όταν τα βγάζανε τα θυμιατίζανε, γιατην ψυχή του πεθαμένου. Τη νύχτα βράζανε κρέας μοσχάρι και κάνανε πιλάφι με ρύζι. Τα παίρνανε όλα αυτά τα χαράματα, νύχτα ακόμη, η εκκλησία έψελνε, χτυπούσανε τις πόρτες και τα μοιράζανε” (Σεβντίκιοϊ, περιφέρεια Σμύρνης) σελ. 22-23.

“Χριστούγεννα. Καμπάνα χτύπησε, μάνα μου σηκωνότανε, έβαζε στο ταντούρι το τσιομλέκ να μαγειρέψει ερσέ: Έπαιρνε ένα κομμάτι ψαχνό και ένα – δυό κοιλιές. Πρώτα τα έβραζε καλά, ύστερα τα μαδούσε ψιλά -ψιλά. Μετά έριχνε μέσα κορκότ (σιτάρι σπασμένο, άβραστο). Όλα αυτά τα χτυπούσε και τα ανακάτευε με ξύλινη κουτάλα. Μετά έβαζε μέσα μπόλικο ψιλοκομμένο κρεμμύδι να κάνει σύμβραση. Όταν ψηνότανε το φαί αυτό, που το λέγαμε ερσέ, το έβαζε στα πιάτα και το περέχυνε με καμένο αγνό βούτυρο. Εεε, τι καλό φαΐ που ήτανε!

Η μητέρα μου έβαζε σε επτά πιάτα από το φαΐ αυτό και το μοίραζε σε επτά σπίτια. Δεν ξέρω τη σημασία του αριθμού αυτού.

Λογούσαλικ της Παναγίας λέγαμε το έθιμο αυτού του φαγητού. Γιατί όταν γέννησε η Παναγιά, τέτοιο φαΐ της δώσανε και έφαγε.

Μαζί με τον ερσέ, στέλναμε στα σπίτια και επτά πιάτα γιαούρτι. Όταν γυρίζαμε από την εκκλησιά, πρώτα το γιαούρτι τρώγαμε. Το γιαούρτι δίνει φως, λέγαμε. Ύστερα από νηστεία σαράντα ημερών, με το γιαούρτι ανοίγαμε τα μάτια μας, έκανε καλό (Φερτέκι, περιφέρεια Νίγδης).

Παραμονή Χριστούγεννα το βράδυ κάνουν οι γυναίκες ασουρέ. Το ασουρέ με σιτάρι βρασμένο γίνεται. Βάζουν και διάφορα μπαχαρικά, μυρωδικά. Δεν είναι κόλλυβα. Νερουλό είναι σαν τραχανό. Βάζουν και καρύδια και ζάχαρη.

Για την Παναγιά κάνουν το ασουρέ. Δώρο που γέννησε. Το φαγητό της. Όπως οι μάγοι έφεραν τα δώρα τους.

Κάνουν το ασουρέ και το τρώνε. Δίνουν και στους φτωχούς που δεν έκαναν.

Έκαναν και μικρά ψωμάκια, σαν πρόσφορα από καθαρό αλεύρι. Παναγίας εκμέκ (ψωμί) το λέγαμε. Το τρώγαμε με το ασουρέ μαζί.

Για να κάνουν το ασουρέ οι γυναίκες, η προετοιμασία αρχίζει πριν από πέντε – έξι μέρες. Πρέπει να λουστούν, να καθαριστούν, να μην πλησιάσουν τους άντρες τους. Και την παραμονή φτειάχνουν το ασουρέ. Και το βράδυ το τρώμε στα σπίτια μας. (Σαζάλτζα, περιφέρεια Νίγδης)” σελ. 33-35.

Δώστε  προσοχή στους συμβολισμούς που συνδέονται με τα φαγητά, οι οποίοι είναι ένα αμάλγαμα  πανάρχαιων παραδόσεων που περιστρέφονταν γύρω από την αγωνία για την πορεία της σοδειάς, δώστε προσοχή στη μαγική σημασία των αριθμών, στις προσφορές στους νεκρούς, στη φροντίδα για τους φτωχούς  αλλά και στα δώρα προς τη λεχώνα Παναγιά, σύμβολο της πανανθρώπινης μητέρας.

Το θαυμάσιο αυτό βιβλίο που διασώζει ένα μέρος του πολιτισμού των Μικρασιατών είναι λοιπόν ό,τι πρέπει  για ένα δώρο αγάπης. Εξάλλου, όπως γράφει ο Πασχάλης Κιτρομιλήδης στον χαιρετισμό του ” Οι πολιτισμοί χάνονται όταν χάνονται οι γλώσσες, αλλά και όταν χάνονται και οι γεύσεις που νηματοδοτούν την καθημερινότητα”.

Οι συνταγές της πείνας. Χμ…

Πριν από 2 ½ εβδομάδες δημιουργήθηκε σάλος στον αγγλόφωνο, κυρίως, τύπο εξαιτίας της δημοσίευσης ενός άρθρου του Derek Gatopoulos σχετικά με την έκδοση του βιβλίου της ιστορικού Ελένης Νικολαϊδου, ‘Οι συνταγές της… πείνας. Η ζωή στην Αθήνα την περίοδο της Κατοχής’. Οι ξένες εφημερίδες προέβαλαν την εξάντληση της πρώτης έκδοσης του βιβλίου ως απόδειξη του ότι η δύσκολη οικονομική κατάσταση των τελευταίων μηνών σπρώχνει τους Έλληνες ν’ αγοράζουν οδηγούς επιβίωσης με συνταγές από την Κατοχή.
Εξάλλου,  στο οπισθόφυλλο του ίδιου του βιβλίου υπάρχει το ερώτημα  ‘Πόσο κοντά είμαστε στο να αναπροσαρμόσουμε το σημερινό μας διαιτολόγιο σε κάτι παρόμοιο με εκείνο των δύσκολων χρόνων;’

Αρχίζω λοιπόν με μια απάντηση στην παραπάνω ερώτηση: προς το παρόν – κι ευτυχώς- κάθε άλλο παρά κοντά είμαστε… παρά την ανεργία που αυξάνεται ραγδαία, παρά το μεγάλο αριθμό των αστέγων, παρά τους εκατοντάδες ανθρώπους που καταφεύγουν στα συσσίτια. Ο λιμός της Αθήνας με τους πάνω-κάτω 450.000 νεκρούς (περίπου 1000 την ημέρα) μόνο με τους λιμούς τύπου Σομαλίας μπορεί να συγκριθεί. Για τη δημιουργία ενός τέτοιου λιμού χρειάστηκαν πολλά περισσότερα από την σημερινή εγκληματικά λανθασμένη οικονομικοκοινωνική πολιτική η οποία έχει σαν αποτέλεσμα τη σημερινή οικτρή κατάσταση. Χρειάστηκαν η κακή σοδεία μιας σειράς βασικών προϊόντων εξαιτίας του πολύ ζεστού καλοκαιριού και του πρωτόγνωρα παγωμένου χειμώνα, ο θαλάσσιος αποκλεισμός των Άγγλων, η ολοκληρωτική λεηλασία των Γερμανών και άλλοι δευτερεύοντες αλλά συνεργούντες λόγοι που είχαν σαν αποτέλεσμα τον οξύ υποσιτισμό των Αθηναίων.

Όσον αφορά το βιβλίο, κάθε άλλο παρά είναι ένας απλός οδηγός μαγειρικής. Είναι ένα ιστορικό βιβλίο που έχει θέμα τη διατροφή της κατεχόμενης Αθήνας όπως σκιαγραφείται στις λίγες εφημερίδες που δεν διέκοψαν την έκδοση τους αυτή την περίοδο. Ένα μεγάλο μέρος του ασχολείται με τα ιστορικά γεγονότα και το κοινωνικό περιβάλλον της Αθήνας.
Φυσικά το μεγαλύτερο μέρος έχει συνταγές. Αλλά προσέξτε – και εδώ είναι ένα βασικό σημείο που διαφεύγει του βιβλίου- πρόκειται κυρίως για συνταγές της φτωχικής, αγροτικής Ελλάδας, ατόφιες ή προσαρμοσμένες στα δεδομένα της εποχής. Ανάμεσα τους και λίγες-πολύ λίγες- δανεισμένες από ξένες κουζίνες.
Κρίμα που δεν αναγνωρίζονται ως τέτοιες από τη συγγραφέα.
Παρά τις δεκάδες συμβουλές για το πως μπορεί να ανταπεξέλθει η νοικυρά που έχει ελάχιστα υλικά στα χέρια της ( όπως η χρήση των ψίχουλων που πέφτουν όταν κόβεται το ψωμί) οι πραγματικές συνταγές της πείνας μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού.
Τέτοια είναι για παράδειγμα τα «φασολάκια σούπα… χωρίς φασολάκια» (σούπα με τις κλωστές και τις άκρες από τα φασολάκια, λίγα καρότα, 1-2 κρεμμύδια).
Και εδώ ακριβώς θα ήταν πολύ σημαντικές οι μαρτυρίες όσων έζησαν το λιμό! Με ποιούς τρόπους επέζησαν με 500 το πολύ θερμίδες την ημέρα για ένα τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα;
Λέγεται ότι η σταφίδα έπαιξε σημαντικό ρόλο στην επιβίωσή τους. «14 Νοεμβρίου 1941. Σήμερα μπήκε η σταφίδα και στα φασόλια. Σταφίδα στο φαΐ, σταφίδα στο ψωμί, σταφίδα σκέτη, σταφίδα σκουληκιασμένη ή ασκουλήκιαστη, σταφίδα παντού, μόνο το νεράκι της έχει γλυτώσει» γράφει η Μαρία Μανωλάκου στο Ημερολόγιο ενός παιδιού. Και όταν μπορούσαν να τη βρουν, η  σταφιδίνη  αναπλήρωνε τη ζάχαρη.
Με τι τρόπο, όμως, μαγείρευαν ό,τι εύρισκαν; Ως που έφτασε η εφευρετικότητά τους; Τι έγινε με τα τρόφιμα ταμπού; Γιατί φυσικά έφαγαν σκύλους, γάτες – όσες γλύτωσαν από τους Ιταλούς- χελώνες, σκαντζόχοιρους, πολλές φορές εν γνώσει τους. Παρ’ όλο που εξακολουθούσαν να τα θεωρούν απαγορευμένες ή σιχαμερές τροφές. Πως τα μαγείρευαν; Συχνά στιφάδο, μου είπε κάποιος. Για να μην υπάρχει η ιδιαίτερη μυρωδιά του κρέατος. Φυσικά έφαγαν σκουπίδια, λεμονόκουπες και άλλα που δεν θα έτρωγαν υπό φυσιολογικές συνθήκες.
Και υπάρχουν κάποιες μαρτυρίες για νεκροφαγία.
Και υπάρχει και μια τεράστια σιωπή.
Όπως έχει συμβεί και σε άλλες περιπτώσεις ακραίας πείνας.

Άρα, σε ποιούς απευθύνονταν οι συνταγές των εφημερίδων; Θα το βρούμε αν αναρωτηθούμε σε ποιούς απευθύνονταν οι εφημερίδες που δεν διέκοψαν την έκδοσή τους στη διάρκεια της κατοχής. Ποιοί, λοιπόν, αγόραζαν  αυτές τις εφημερίδες; Μάλλον τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα της Αθήνας. Ή πιο σωστά όσοι μπορούσαν να πληρώσουν τις εφημερίδες, δεν είχαν ξεπουλήσει τις περιουσίες τους για ένα κομμάτι ψωμί και δεν είχαν καταλήξει στα συσσίτια. Αυτοί ανακάλυψαν τις ελληνικές φτωχικές μαγειρικές.

Ωστόσο, το 1943 εκδόθηκε η ‘Μαγειρική των Περιστάσεων’ του Θέμου Ποταμιάνου. Είναι το βιβλίο με το οποίο η ελληνική μαγειρική βιβλιογραφία έκανε το πρώτο καλωσόρισμα  στις τοπικές κουζίνες της Ελλάδας. Ένας οδηγός μαγειρικής πρωτοπόρος –και γλαφυρότατος- που εισήγαγε ένα διαφορετικό μαγειρικό ήθος. Αλλά γι’ αυτό θα σας μιλήσω μια επόμενη φορά μια και πλησιάζει ο καιρός της επανέκδοσής του.

Εν τω μεταξύ μια συνταγή για ένα γλύκισμα από ξερά σύκα, το οποίο υπάρχει στο βιβλίο της κας Νικολαΐδου (σελ. 139). Συγγενικά μου πρόσωπα το είχαν περιγράψει σαν το σπουδαίο γλυκό που έφαγαν τα Χριστούγεννα του 1942. Μερικοί από εσάς θα αναγνωρίσετε μια εκδοχή της συκομαΐδας.

1 κιλό ξερά σύκα, βρασμένα και περασμένα από τη μηχανή του πουρέ

1 μεγάλη χούφτα αλεύρι

1 ποτηράκι κονιάκ

1/2 κ.γλ. σόδα διαλυμένη σε χυμό 1 λεμονιού

1 αυγό

λίγο ελαιόλαδο για το ταψί

Ανακατεύετε όλα τα υλικά πολύ καλά και μεταφέρετε τη μάζα σε ταψί. Ψήνετε σε μέτριο φούρνο.

 

Aρχαίες γεύσεις για σύγχρονους ουρανίσκους

Μερικές φωτογραφίες από το δείπνο που ετοίμασα στις 15 Δεκεμβρίου για το Avocado, το οποίο άντλησε τις ιδέες του από φαγητά της αρχαίας Ελλάδας που δεν περιείχαν ζωικές πρωτεΐνες.

Ο αρακάς  την ώρα που μαγειρεύεται . Σερβιρίστηκε γαρνιρισμένος με φρέσκο άνηθο. Την ίδια ώρα νερό με λίγο σέλινο ετοιμάζεται να υποδεχτεί το πληγούρι.

Ο εξαιρετικός  σεφ του Avocado. Ευγενικός, ταχύτατος, ευφάνταστος, με πολλές πολλές γνώσεις και γενναιόδωρος στη βοήθεια του.

Ο Χάρης Γεροδήμος, general manager του Avocado, επί τω έργω: σερβίρει τον μυττωτό, την αρχαία σκορδαλιά με το πράσσο, το τυρί και, φυσικά, το σκόρδο. Αριστερά του βλέπετε ζοχούς σερβιρισμένους με ελαιόλαδο και αγουρίδα (χυμό άγουρων σταφυλιών), παντζαρόφυλλα, απαλό άρτο (ψωμί ζυμωμένο με νερό, γάλα και ελαιόλαδο) και στο μπολάκι τουρσί ρεπάνια και βολβούς σερβιρισμένους με σίλφιο, σουσάμι, μέλι, ξίδι και τυρί.

Ο γάστρης με τους ξηρούς καρπούς, το σουσάμι, τον παπαρουνόσπορο, το μέλι- και την καυτερή γεύση από το πιπέρι- έτοιμος για κόψιμο σε μερίδες.

Από τον γάστρη που βρίσκεται στο  κέντρο της κάτω πλευράς του πιάτου και σύμφωνα με τους δείκτες του ρολογιού: τρία είδη ελιών (ξιδάτες, θρούμπες και ελιές διατηρημένες σε μέλι με τα αρώματα των σπόρων του μάραθου, του άνηθου και του κύμινου.  Μυττωτός. Φάβα σερβιρισμένη με ελαιόλαδο, κρεμμύδι και ρόδι.  Αρακάς μαγειρεμένος με πράσσα και άνηθο και σερβιρισμένος με φρέσκο άνηθο. Μανιτάρια με οξύμελι. Ρεβύθια με το άρωμα του  φρέσκου κόλιαντρου και του κύμινο. Στο κέντρο πληγούρι.

Οι δύο όμορφες περιποιήτριες του Avocado.