Υπάρχει μια κατηγορία ανθρώπων που με γεμίζει αισιοδοξία και συγκίνηση. Είναι οι άνθρωποι με νεανική καρδιά, αυτοί που είναι γεμάτοι ερωτηματικά· oι αβόλευτοι άνθρωποι, που δεν κάθονται στο μαλακό μαξιλάρι του «τα ξέρω όλα»· που είναι πάντα έτοιμοι να ξεκινήσουν για μέρη απάτητα. Oι άνθρωποι που ερευνούν και επινοούν· που ακολουθούν το προσωπικό τους όραμα.
Γι’ αυτό ένιωσα μεγάλη χαρά όταν πριν τα Χριστούγεννα συνάντησα μερικούς τέτοιους ανθρώπους.
Αιτία στάθηκε η συμμετοχή μου στο εξαιρετικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα ‘‘Τhe world in a shopping card”, ένα μέρος του οποίου φιλοξενήθηκε στο Ελαιουργείο- Εργοστάσιο Τέχνης Δρομόνερου. Ο δικός μου ρόλος μικρός, η σύνδεση του προγράμματος με την ιστορία της ελαιοκαλλιέργειας και του κρητικού συνεταιριστικού κινήματος. Ο εκπληκτικός χώρος του “Ελαιουργείου” είναι το παλιό ελαιοτριβείο του Αγροτικού Συνεταιρισμού Ζυμπραγού. Η διάσωσή του οφείλεται στην ομώνυμη μη κερδοσκοπική εταιρεία Πολιτισμού η οποία δημιουργήθηκε από τον Ιωάννη Αρχοντάκη με σκοπό να το σώσει από την ερήμωση και τον αφανισμό και να το μετατρέψει σε τόπο μνήμης και πεδίο σημαντικών πολιτιστικών δράσεων.
Ο κεντρικός οικοδομικός πυρήνας του ελαιοτριβείου κατασκευάστηκε το 1920, πρόκειται λοιπόν για ένα από τα παλιότερα ελαιοτριβεία της Κρήτης. Κτίστηκε την εποχή της ραγδαίας αύξησης των συνεταιρισμών στην Ελλάδα, τότε που η σχέση του κράτους με τους αγρότες οι οποίοι μαστίζονταν από την τοπική και διεθνή οικονομική κρίση και την τοκογλυφία απέκτησε έντονα πατεναρλιστικό χαρακτήρα. Βέβαια, για διάφορους λόγους αυτή η σχέση δεν άλλαξε, με αποτέλεσμα οι περισσότεροι συνεταιρισμοί να προσανατολιστούν σχεδόν αποκλειστικά στην απορρόφηση κονδυλίων και να μην ενδιαφερθούν να μετατραπούν σε ζωντανά οικονομικοκοινωνικά όργανα. Ωστόσο, ο συνεταιρισμός του Ζυμπραγού υπήρξε το οικονομικό και κοινωνικό κέντρο δέκα γειτονικών χωριών μέχρι το 1980.
Ο ελληνικής κατασκευής μηχανικός εξοπλισμός του ελαιοτριβείου παραμένει στη θέση του και έχει ενταχθεί στη σύγχρονη λειτουργία του χώρου του οποίου ψυχή και άοκνος καλλιτεχνικός δ/ντής είναι ο ιδρυτής του.
Το μεσημεράκι, μας πήρε από το χέρι για μια βόλτα με θέμα την εξέλιξη της παραγωγής ελαιόλαδου στην περιοχή. Τα ελαιουργεία που επισκεφτήκαμε βρίσκονται στα Ζυμπραγού και στον Άστρικα, περιοχές σε απόσταση αναπνοής από το Δρομόνερο. Μάλιστα έχουν συμπεριληφθεί στον Κύκλο των Φαραγγιών, ένα σπουδαίο πρόγραμμα επισκέψεων του οποίου εμπνευστής και κινητήριος δύναμη είναι επίσης ο ίδιος. Περιλαμβάνει 17 χωριά της ενδοχώρας του νομού Χανίων, χωριά περιστοιχισμένα με βουνά και ανάμεσα σε μικρά φαράγγια. Ο στόχος του Κύκλου είναι να συνδέσει από τη μια τους επισκέπτες με την παραγωγική βάση της περιοχής, το φυσικό της κάλλος, τις παραδόσεις της, τη διατροφή της και το όραμά της για το μέλλον και από την άλλη να φέρει σε επαφή τους κατοίκους των χωριών με τα σύγχρονα πολιτιστικά ρεύματα, τα προγράμματα και τις τεχνολογίες γνώσης και μάθησης. Μα για σκεφτείτε πόσο σπουδαία προσπάθεια είναι αυτή! Έτσι θα έπρεπε να λειτουργεί ο αγροτουρισμός στη χώρα μας.
Τo παλιό ελαιοτριβείο του Δρομόνερου μεταφέρθηκε στo ισόγειο της βίλλας Renier, ενός ενετικού αρχοντικού που βρίσκεται στα Παλιά Ρούματα.
Στο πρότυπο ελαιοτριβείο του Αγροτικού Συνεταιρισμού Ζυμβραγού, 25 άνθρωποι βγάζουν το λάδι τους από ελιές βιολογικής καλλιέργειας. Με τον συνεταιρισμό αντιμετώπισαν ένα σημαντικό πρόβλημα της βιολογικής καλλιέργειας στην Κρήτη, το πρόβλημα του μικρού κλήρου, μιας και δεν είναι δυνατόν να καλλιεργεί κανείς βιολογικά και ο διπλανός του να ψεκάζει.
Η βιολογική γεωργία απαιτεί πολύ κόπο, γνώσεις και ανθρώπους που να ζητούν κάτι καλύτερο.
Μου άγγιξε λοιπόν την καρδιά ο ηλικιωμένος κύριος που επαναλάμβανε ότι «δεν πρέπει να λερώνουμε τη γη που πατούμε. Αυτή η γη μας δίνει τροφή, πως μπορούμε να τη λερώνουμε; Εξάλλου παιδί μου δεν πρέπει να κόβεις τη φωνή του δέντρου με δηλητήρια… ν’ αφουγκράζεσαι τις ελιές, έζησαν πριν από εμάς και θα τις αφήσουμε πίσω μας όταν κινήσουμε για το μεγάλο ταξίδι. Να τις αφουγκράζεσαι, αυτές θα σου πουν τι θέλουν, τα δέντρα είναι πιο σοφά από ’μας τους ανθρώπους».
Περίμενε με ανυπομονησία μικρού παιδιού να του πω τη γνώμη μου για το λάδι του που έβγαινε εκείνη την ώρα πράσινο και πικρούτσικο.
Η Biolea, το έργο ζωής του Γιώργου Δημητριάδη στον Άστρικα, βρίσκεται πάνω σε ένα μαλακό λόφο και απέναντι από τον αρχαίο βράχο της Ρόκας. Πρότυπο ελαιουργείο παραγωγής βιολογικού ελαιόλαδου, το μοναδικό με περιβαλλοντικό ISO στην Ελλάδα, εντυπωσιακός συνδυασμός του παραδοσιακού συστήματος με μυλόπετρες και ντορμπάδες με τη σύγχρονη τεχνολογία. Πρόκειται δε για ένα ελαιουργείο απολύτως ψυχρής έκθλιψης με αποτέλεσμα το λάδι που παράγεται να έχει το 90% των φαινολών που είναι χρήσιμες για τον άνθρωπο ενώ το λάδι που παράγεται με τη φυγόκεντρο περιέχει μόνο το 30%. Η λειτουργία του απαιτεί μόλις τέσσερις ανθρώπους. Τέσσερις άνθρωποι – του κου Δημητριάδη και της θυγατέρας του συμπεριλαμβανομένων- βγάζουν 30-50 τόνους ελαιόλαδου το οποίο πουλιέται αντί 60 και 40 ευρώ σε Ιαπωνία και Αμερική. Ακόμα πιο εντυπωσιακή, η δυνατότητα που παρέχει το ελαιουργείο στον επισκέπτη να δει όλη τη διαδικασία από ψηλά. Εκτός από τα προϊόντα του- λατρεύω το ελαιόλαδο με περγαμόντο- μ’ αρέσει το πάθος και ο θυμός του κου Δημητριάδη όταν μιλά για το λάδι, για τις άκαρπες προσπάθειες να το διαθέσει στην Ελλάδα, για τη σημασία της καινοτομίας, της έρευνας και της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Με πτυχίο μηχανικού, πρώην πιλότος στον Καναδά, ο ιδιοκτήτης της Biolea εξάγει και φύλλα ελιάς στην Ιαπωνία για την παραγωγή τσαγιού.
Σ’ ένα μεγάλο μέρος της βόλτας είχαμε μαζί μας το Μανόλη Ψιλλάκη, γεωπόνο, με σπουδές ελαιοκομίας στην Ισπανία και βιοκαλλιεργητή 250 στρεμμάτων ελαιόδεντρων. Και στη δικιά του περίπτωση τo μεγαλύτερο μέρος του παραγόμενου ελαιόλαδου, το οποίο τυποποιείται από τον ίδιο, εξάγεται. Ο πατέρας του, Νίκος Ψιλλάκης, είναι αυτός που άλλαξε τη μορφή και το μέγεθος της ελαιοκαλλιέργειας στη Κρήτη. Σκεφτείτε ότι το 1960 η Κρήτη είχε 12.000.000 ελαιόδεντρα ενώ σήμερα έχει περίπου τον 4πλάσιο αριθμό. Ο Μανόλης, εκτός του ότι είναι από τους σημαντικούς βιοκαλλιεργητές της Κρήτης με λάδι βραβευμένο από το Διεθνές Συμβούλιο Ελαιόλαδου, είναι και ένθερμος υποστηρικτής των πολιτιστικών δράσεων. Επίσης, σπουδαίος ξεναγός και συνδαιτημόνας.
Συμπέρασμα: Ναι, υπάρχει το πλεονέκτημα ενός τόπου εύφορου, με καστανιές, ελιές και αμπέλια. Από μόνο του όμως δεν αρκεί. Για να αποτελέσουν αυτές οι καλλιέργειες πεδίο παραγωγής καινοτόμων προϊόντων χρειάζεται όραμα, κόπος, μόρφωση, ασίγαστη περιέργεια και επιθυμία για αδιάκοπη μάθηση. Σημειωτέον ότι στα Παλιά Ρούματα υπάρχει Λαϊκή Βιβλιοθήκη η οποία ιδρύθηκε το 1944. Μπορείτε να φανταστείτε πόσο τεράστια προσπάθεια χρειάστηκε από τους προοδευτικούς ανθρώπους της περιοχής για να γίνει κάτι τέτοιο μέσα στον πόλεμο. Σήμερα η συλλογή της αριθμεί 7.000 τίτλους βιβλίων.
Και επειδή κάθε βόλτα θέλει και τα καύσιμά της, προχωρημένο απόγευμα σταματήσαμε στην ταβέρνα «Αρχοντικά», απέναντι από τη Λαϊκή Βιβλιοθήκη των Παλαιών Ρουμάτων. Δεν θα σας περιγράψω τα πιάτα της, τα οποία παρουσιάζουν με τον καλύτερο τρόπο τον γαστρονομικό πλούτο της περιοχής…. Θα σταθώ όμως στο ορεκτικό. Ψωμί ψημένο μας έφερε ο ευγενικός ιδιοκτήτης μαζί με τσακιστές ελιές και ένα πιατάκι με πετιμέζι και- τι άλλο;- υπέροχο λάδι.
Ε;
Τι λέτε;
